EDUKACJA WŁĄCZAJĄCA – WSPARCIE DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Z DOŚWIADCZENIEM MIGRACJI SZANSĄ DLA SAMORZĄDU

W przeciwieństwie do polityki migracyjnej realizowanej na szczeblu rządowym, prowadzenie polityki integracyjnej w praktyce spoczywa na samorządach, ponieważ to na terenach wspólnot samorządowych mieszkają osoby z doświadczeniem migracji.

Trzeba zauważyć, że sucho brzmiący termin „osoby z doświadczeniem migracji” obejmuje różnorodną i rosnącą grupę mieszkańców: cudzoziemców (na przykład Ukraińców czy Białorusinów z Kartą Polaka), repatriantów czy powracających z emigracji Polaków. Pracują oni na terenie danego samorządu, korzystają z oferty urzędów, zapisują dzieci do przedszkoli i szkół.

Obecność dzieci z doświadczeniem migracji stawia także nowe zadania przed środowiskiem oświatowym. Dla pomyślnego włączania tych dzieci w funkcjonowanie polskiego systemu oświaty konieczne jest:

  • odpowiednie przygotowanie dyrekcji placówek, nauczycieli i pracowników administracji,
  • bliskie współdziałanie z rodzicami,
  • umiejętna współpraca placówki z organem prowadzącym, ale też wsparcie organizacyjne.

Wieloletnia współpraca FRDL z samorządami i placówkami oświatowymi, a zwłaszcza doświadczenia zebrane podczas projektów realizowanych na rzecz migrantów i dzieci z doświadczeniem migracji[i] pozwoliła na zdiagnozowanie aktualnej sytuacji w tym obszarze. Szczególnie warto zwrócić uwagę na wyzwania związane ze wspieraniem małych dzieci z doświadczeniem migracji, wskazując że:

  • nauczyciele wychowania przedszkolnego często nie mają specyficznej wiedzy i umiejętności niezbędnych do pracy z dziećmi z doświadczeniem migracji oraz ich rodzicami, którzy nie znają języka polskiego lub znają go w stopniu niewystarczającym do swobodnego porozumiewania się,
  • samorządy zwykle nie dysponują środkami na wsparcie rozwoju zawodowego nauczycieli wychowania przedszkolnego w zakresie pracy z dziećmi z doświadczeniami migracyjnymi,
  • brakuje również środków na budowanie oferty edukacyjnej i wychowawczej dostosowanej do potrzeb dzieci z doświadczeniem migracji, a wykraczającej poza wymogi wynikające z przepisów prawa,
  • dzieci z doświadczeniem migracji są defaworyzowane w dostępie do przedszkoli – najczęściej z powodu przyjazdu do Polski w terminach uniemożliwiających skorzystanie z otwartego naboru do placówek przedszkolnych (nabory raz w roku), barierę językową (dokumenty rekrutacyjne przyjmowane są w języku polskim) i kryteria formalne (jednym z istotnych warunków przyjęcia dziecka do placówki jest podjęcie pracy przez oboje rodziców).

Badania pokazują, że dzieci, które podjęły edukację w przedszkolu w wieku 3-4 lat i kontynuowały ją przez minimum 3 lata, osiągają lepsze wyniki pod koniec trzeciej klasy szkoły podstawowej. Raport PISA potwierdza tę samą prawidłowość u 15-latków.

Wczesne i kompleksowe wspieranie dzieci z doświadczeniami migracyjnymi oraz ich rodziców, poza wyrównywaniem szans edukacyjnych dzieci, będzie ułatwiało późniejszą pracę szkół z tymi dziećmi. W konsekwencji pozytywnie wpłynie na zmniejszenie nakładów organizacyjnych i finansowych związanych z wyrównywaniem szans edukacyjnych tych dzieci na dalszych etapach edukacji (nauka języka, zajęcia wyrównawcze, programy integracyjne, wsparcie psychologiczno-pedagogiczne).

Wzrost świadomości samorządowców dotyczący specyficznych wyzwań wynikających z faktu przebywania na terenie ich wspólnot samorządowych rodzin z dziećmi z doświadczeniem migracji to pierwszy krok do zmiany rozwiązań organizacyjnych i oferty edukacyjnej na wczesnych etapach edukacji. Ich wprowadzenie to szansa na lepszą integrację dzieci z doświadczeniem migracji, ale też na bardziej racjonalne gospodarowanie środkami przeznaczanymi na wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci z tego rodzaju doświadczeniami na dalszych etapach edukacji.


[i]M. in. FRDL realizuje obecnie (jako pomysłodawca i lider) międzynarodowy projekt „inEDU inclusive education model for children with migrant background in pre-schools” (Model edukacji włączającej dzieci z doświadczeniem migracji w nurt edukacji przedszkolnej). Projekt jest dofinansowany ze środków Programu ERASMUS+. Więcej informacji: www.frdl-lodz.pl