W Polsce systematycznie rośnie udział osób starszych w ogólnej liczbie ludności. W miastach odsetek mieszkańców powyżej 65 roku życia przekroczy 30% już na początku lat trzydziestych XXI wieku. Począwszy od 2026 r. rozpocznie się również gwałtowny wzrost liczby osób w wieku 80 lat i więcej. Do prowadzenia polityki senioralnej na szczeblu krajowym i lokalnym nie trzeba dziś już nikogo przekonywać. Ważniejsza jest odpowiedź na pytanie, jak to robić dobrze. Bez wątpienia trudno nazwać polityką senioralną działania ograniczające się do organizacji pikniku dla seniorów czy okazjonalnej wycieczki dla osób starszych. O niezrozumieniu problematyki świadczy też desygnowanie całości zadań i odpowiedzialności za politykę senioralną jedynie do ośrodka pomocy społecznej. Nie wystarczy też przyzwolenie na powstanie rady seniorów, która pełni jedynie funkcję konsultacyjną. Takie fragmentaryczne postrzeganie problematyki jest nie tylko nieefektywne, ale niekiedy wręcz upokarzające dla samych adresatów działań. Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej promuje kompleksowe podejście do tematyki osób starszych. Opieramy je na wytycznych opracowanych na podstawie dokumentu WHO Global-Age-City-Gudie, badaniach w gminach i wywiadach z samym seniorami. W ramach koalicji na rzecz gmin przyjaznych seniorom wraz z organizacjami partnerskimi analizujemy działania samorządów w kilku obszarach: od przestrzeni publicznej, mieszkalnictwa, po usługi społeczne i partycypację obywatelską. Gmina „przyjazna seniorom” to taka, która jednocześnie likwiduje bariery architektoniczne utrudniające poruszanie się w przestrzeni publicznej, prowadzi racjonalną politykę mieszkaniową umożliwiającą zamianę trudnych w utrzymaniu i nieprzystosowanych dla osób starszych mieszkań na mniejsze i tańsze, ale także dba o zapobieganie dyskryminacji. To gmina, która zwiększa dostępność transportu publicznego, prowadzi politykę informacyjną z uwzględnieniem potrzeb i możliwości seniorów, a także przyczynia się do budowy więzi społecznych i poczucia współdecydowania o sprawach lokalnej społeczności. Polityka senioralna to również systemowe kierowanie działań do tej grupy seniorów, którzy ze względu na swój stan zdrowia są niesamodzielni, nie są w stanie uczestniczyć w szeroko rozumianej lokalnej ofercie spędzania wolnego czasu. Nowoczesne podejście polega na zastępowaniu, tam gdzie to tylko możliwe, domów pomocy społecznej wsparciem rodzin osób starszych i rozwijaniem alternatywnych form opieki, czyli tzw. deinstytucjonalizację tej opieki. Takie podejście propaguje również Rzecznik Praw Obywatelskich, który jako podstawowe wyzwanie dla wspólnot samorządowych wymienia takie organizowanie pomocy, by osoba starsza nie musiała wyprowadzać się do domu opieki, by mogła jak najdłużej mieszkać w swoim domu, wśród znanych jej osób i miejsc. Szczególnie doceniane przez seniorów są działania łączące osoby w różnym wieku, np. w ramach międzypokoleniowego wolontariatu – młodzież pomagająca seniorom w opanowaniu obsługi tabletu i portali społecznościowych, osoby starsze udzielające korepetycji, przypominające o lokalnej historii i tradycji. Jednym słowem wszelkie formy aktywizacji, w których osoby starsze mają możliwość kontaktu z młodszymi. Ułatwia to przełamywanie stereotypów, uprzedzeń, niezrozumienia. Kompleksowe podejście do polityki senioralnej przejawia się coraz wyraźniej w planowaniu strategicznym gmin. Dla przykładu, w województwie śląskim 12 gmin posiada odrębny dokument strategiczny poświęcony polityce senioralnej, a w blisko połowie lokalnych strategii rozwoju znalazły się odniesienia do wspierania osób starszych (Badanie ROPS w Katowicach nt. wspierania seniorów w gminach woj. śląskiego, 2016 r.). Działania na rzecz seniorów stają się również coraz częściej elementem programów współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz przedmiotem zlecania zadań publicznych w trybie ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Ciekawych rozwiązań, którymi wymieniają się samorządy jest coraz więcej. Organizowane są konkursy, przyznawane wyróżnienia, wdrażane programy wsparcia, tworzone bazy tzw. dobrych praktyk. Czytelnikom GSiA będziemy starali się przybliżać najlepsze z nich. Marcin Smala, FRDL