WSTĘPNA INFORMACJA NA TEMAT BADAŃ ZREALIZOWANYCH PRZEZ FRDL WŚRÓD SKARBNIKÓW JST

 

Wstępna informacja na temat wyników badań zrealizowanych przez FRDL wśród Skarbników JST

W kwietniu i maju 2018r. FRDL przeprowadziła ankietę wśród skarbników gmin, miast i powiatów w Polsce. W ankiecie wzięło udział ponad 40% przedstawicieli tych samorządów. Po raz pierwszy udało się zebrać na tak szeroką skalę informacje od osób, które z racji swoich obowiązków mają największą wiedzę o finansach jednostek samorządu terytorialnego w Polsce. Ankieta dotyczyła szeregu różnych kwestii, dowiemy się z niej m.in. jakie są największe wyzwania polityki wydatkowej i dochodowej polskich samorządów, jakich zmian w systemie finansowania samorządów oczekują skarbnicy, jaka jest opinia skarbników o regionalnych izbach obrachunkowych, jakie są największe bolączki w pracy skarbnika w samorządzie, co jest dla skarbników najważniejszym atutem ich pracy, jakie mają oczekiwania co do sposobu zatrudniania.

Podczas I Krajowego Kongresu Forów Skarbników, w dniu 12 czerwca br. będą przedstawione wstępne rezultaty z przeprowadzonego badania. Poniżej zaprezentowane są pierwsze wnioski z tej wstępnej analizy.

Sukces finansowy samorządu to w opinii skarbników przede wszystkim osiągnięcie stabilności finansowej. Nie jest to łatwe zadanie. Skarbnicy wskazują, że utrudniają to przede wszystkim problemy znacznego obciążenia samorządów wydatkami sztywnymi (ponad 70% wskazań) Wśród wydatków, które są w sposób szczególny usztywnione przepisami prawa skarbnicy wymieniają przede wszystkim oświatę i pomoc społeczną.

Drugim typem wydatków, które mogą utrudniać według skarbników osiągnięcie stabilności finansowej samorządu są rosnące koszty obsługi infrastruktury (ponad 50% wskazań). Ta kwestia jest tym bardziej problematyczna, że zgodnie z deklaracjami skarbników inwestycje infrastrukturalne to najważniejszy priorytet władz lokalnych. Co więcej w opinii skarbników mieszkańcy oczekują tych inwestycji, szczególnie w obszarze transportu i dróg. Te obszary były również w ostatnich latach przedmiotem największych wartościowo inwestycji w większości samorządów. Fakt, że przedsięwzięcia inwestycyjne zostały podjęte, zgodnie z deklaracjami ponad 70% skarbników, wynikał przede wszystkim z możliwości pozyskania dodatkowych środków z dotacji. Jedynie 1/5 skarbników stwierdziła, że podstawą podejmowania inwestycji były długofalowe plany rozwoju. W ankiecie pytaliśmy skarbników jakie dostrzegają najważniejsze problemy finansowe i organizacyjne związane z realizacją inwestycji. Najczęściej wskazywano na (ponad 60% odpowiedzi twierdzących): wzrost wydatków bieżących związany z obsługą już wybudowanej infrastruktury, problemy z dostępem do środków UE, ograniczenia możliwości zadłużania się wynikające z indywidualnego wskaźnika zadłużenia. Z kolei po stronie organizacyjnej najważniejszym problemem w realizacji inwestycji były częste przekroczenia w przetargach kwoty jaką przeznaczano na projekt (ponad 80% odpowiedzi twierdzących) oraz brak zainteresowania wykonawców (prawie 70% odpowiedzi) .

Skarbnicy potwierdzają, że samorządom brakuje środków na realizację zadań. Pytaliśmy skarbników o ich opinię o różnych proponowanych zmianach w dochodach lokalnych. Przede wszystkim oczekują oni wzrostu subwencji, w tym szczególnie części oświatowej subwencji (ponad 80% pozytywnych wskazań). Lepiej powinny być również szacowane dotacje na zadania zlecone (ponad 90%). Zasadnicza większość skarbników (ponad 80%) uważa, że powinny wzrosnąć udziały samorządów w PIT i CIT, a także powinny samorządy mieć udział w dochodach z VAT. Jednocześnie dość niechętnie odnoszą się skarbnicy do propozycji nowych własnych podatków lokalnych, w tym własnego lokalnego dodatku do PIT i CIT, czy podatków samoistnych (około 50% negatywnych wskazań).

Zgodnie z wynikami ankiety wyróżnić można dwa podstawowe wzorce współpracy skarbnika i władz wykonawczych przy tworzeniu budżetu jednostki samorządu. Pierwszy z nich to taki, gdzie wójt/ burmistrz/ prezydent/ starosta opracowuje projekt budżetu wspólnie ze skarbnikiem – w procesie konsultacji i wspólnego podejmowania decyzji (około 60% wskazań) natomiast drugi – wedle którego „projekt budżetu jest opracowywany przez skarbnika i przedstawiany wójtowi/ burmistrzowi/ prezydentowi /staroście do akceptacji” (około 40% wskazań). Ogólnie wyniki ankiety potwierdzają ważną rolę skarbnika w kształtowaniu finansów jednostki. Jednocześnie jednak większość skarbników (około 70%) twierdzi, że to lider jednostki ponosi największą odpowiedzialność za politykę finansową samorządu, w około 30% skarbnicy wskazali na siebie jako tych których rola w kształtowaniu tej polityki jest najważniejsza.

Większość skarbników dobrze i bardzo dobrze ocenia współpracę z władzami wykonawczymi (prawie 5,8 w skali 1—7) a tylko troszkę gorzej z radą samorządu. (5,7). Niemniej opinia skarbników o wiedzy i kompetencji lokalnych polityków jest dość krytyczna. Tylko połowa skarbników twierdzi, że radni, w tym radni zebrani w komisji rewizyjnej mają wystarczające kompetencje do decydowania o samorządzie i jego finansach. Skarbnicy podkreślają, że są potrzebni do pilnowania dyscypliny finansowej – w opinii ponad 90% skarbników ważnym instrumentem jest tu kontrasygnata, a ponad 70% respondentów stwierdziło, że kontrasygnata jest instrumentem kontroli polityków.

W ankiecie pytaliśmy również o ocenę Regionalnych Izb Obrachunkowych. W opinii skarbników są to przede wszystkim organy nadzoru i kontroli (a nie instytucje monitorująco doradcze). Generalnie umiarkowanie pozytywnie oceniają skarbnicy kompetencje pracowników RIO. Duża część skarbników (45%) uważa, że nie powinno się zmieniać roli tej instytucji, ale około 40% wskazała, że zakres działania RIO powinien być ograniczony, a jedynie około 15% stwierdziło, że rola RIO powinna być zwiększona.

Część pytań w ankiecie dotyczyła oceny pracy w samorządzie. Najważniejsze znaczenie dla skarbników w ich pracy ma wynagrodzenie i stabilność zatrudnienia (ponad 25% wskazań). W tym kontekście ważna jest również opinia skarbników o tym jak powinni być zatrudniani. Zasadnicza większość z nich uważa, że skarbnik powinien być pracownikiem zatrudnianym na podstawie bezterminowej umowy o pracę (ponad 80%) a jedynie 8% uznało, że powinien być utrzymany aktualny sposób zatrudniania skarbnika poprzez powołanie na podstawie decyzji rady jednostki samorządu.