Samorząd od środka. Co o kondycji lokalnej administracji mówią sekretarze JST?

Jak polskie samorządy radzą sobie z wyzwaniami demograficznymi, niestabilnością prawa, rosnącymi oczekiwaniami mieszkańców i nowymi zadaniami z zakresu bezpieczeństwa? Czy urzędy są przygotowane do korzystania ze sztucznej inteligencji? Co utrudnia ich sprawne funkcjonowanie i jak zmienia się praca w administracji lokalnej?

Odpowiedzi na te pytania przynosi „Samorząd od środka. Raport z ogólnopolskiego badania sekretarzy jednostek samorządu terytorialnego” – III edycja, 2026, przygotowany przez Fundację Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego.

Sekretarze gmin, miast i powiatów należą do osób najlepiej znających praktyczne uwarunkowania działania lokalnej administracji. Łączą wiedzę prawną i organizacyjną, obserwują relacje między organami samorządu oraz bezpośrednio mierzą się z konsekwencjami zmian społecznych i instytucjonalnych. Ich głos pozwala więc spojrzeć na polski samorząd nie tylko przez pryzmat regulacji i finansów, ale przede wszystkim przez doświadczenia osób odpowiedzialnych za codzienne funkcjonowanie urzędów.

Tegoroczne badanie objęło przedstawicieli 1873 jednostek, czyli 67% zaproszonych samorządów. Wzięły w nim udział wszystkie typy lokalnych JST ze wszystkich województw. Tak szeroka próba pozwala z dużą wiarygodnością przedstawić zarówno wspólne problemy administracji lokalnej, jak i różnice występujące między gminami, miastami i powiatami.

Raport pokazuje samorząd znajdujący się pomiędzy koniecznością realizowania tradycyjnych zadań a presją nowych wyzwań. Ponad 90% sekretarzy wskazuje inwestycje infrastrukturalne jako jeden z głównych priorytetów władz. Jednocześnie w siedmiu na dziesięć badanych jednostek spada liczba mieszkańców, a ponad 83% respondentów dostrzega potrzebę lepszego wykorzystywania prognoz demograficznych.

Publikacja przedstawia także stan przygotowania JST do sytuacji kryzysowych, praktykę konsultacji społecznych i udostępniania informacji publicznej, ocenę sprawności urzędów, warunki pracy i politykę szkoleniową. Szczególnie interesujące są wyniki dotyczące sztucznej inteligencji: jej systematyczne wdrożenie deklaruje jedynie 3,1% urzędów, podczas gdy w 75% jednostek pracownicy korzystają z takich narzędzi nieformalnie.

Raport jest nie tylko diagnozą obecnego stanu administracji samorządowej, lecz również punktem wyjścia do dyskusji o jej przyszłości. Zachęcamy do zapoznania się z publikacją i spojrzenia na polski samorząd od środka – z perspektywy osób, które każdego dnia organizują pracę urzędów i odpowiadają za sprawne funkcjonowanie wspólnot lokalnych.

Raport dostępny jest tutaj.