Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego przedstawia stanowisko pt. „Reforma ustrojowa gminy: rozdział funkcji politycznej, stanowiącej i wykonawczej”, przygotowane przez Cezarego Trutkowskiego, Jerzego Stępnia i Jakuba Dorosza-Kruczyńskiego. Opracowanie podejmuje jeden z najważniejszych tematów debaty o przyszłości polskiego samorządu terytorialnego: sposób ułożenia relacji między wójtem, radą gminy i administracją wykonawczą.

Punktem wyjścia stanowiska jest diagnoza, że obecny model ustrojowy gminy prowadzi do nadmiernej koncentracji kompetencji w rękach jednoosobowego organu wykonawczego. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta łączy dziś mandat demokratyczny z kierowaniem urzędem, zarządzaniem budżetem, wydawaniem decyzji administracyjnych oraz dominującą pozycją wobec rady gminy. Taki układ utrudnia czytelne rozdzielenie odpowiedzialności politycznej, stanowiącej i wykonawczej.

Autorzy proponują model, którego celem jest przywrócenie równowagi między organem stanowiącym a wykonawczym, wzmocnienie rady gminy oraz profesjonalizacja zarządzania administracją lokalną. Kluczowym elementem koncepcji jest przekształcenie roli wójta w bezpośrednio wybieranego przewodniczącego rady gminy, przy jednoczesnym powierzeniu kompetencji wykonawczych profesjonalnemu sekretarzowi gminy, powoływanemu przez radę w procedurze konkursowej.

Proponowana reforma opiera się na czterech zasadach: rozdziale sfery politycznej od wykonawczej, zachowaniu bezpośredniego mandatu demokratycznego lokalnego lidera, profesjonalizacji zarządzania gminą oraz wzmocnieniu kontroli i rozliczalności władz wykonawczych. W tym modelu rada gminy odzyskuje realne narzędzia kształtowania polityki lokalnej i kontroli administracji, a mieszkańcy zyskują bardziej przejrzysty układ odpowiedzialności.

Stanowisko wpisuje się w szerszą refleksję FRDL nad przyszłością samorządu terytorialnego, odpornością lokalnych instytucji i potrzebą dostosowania ustroju gminy do współczesnych wyzwań. Zachęcamy do zapoznania się z pełnym opracowaniem oraz do udziału w debacie nad kierunkami zmian instytucji samorządowych.

Pełne stanowisko FRDL do pobrania tutaj.