Centrum Ekspertyzy Lokalnej FRDL opublikowało nowy komunikat z badań pt. „Partycypacja widziana z urzędu. Sekretarze JST o uczestnictwie obywateli w sprawach gminy”. Opracowanie przedstawia praktyki partycypacyjne w polskich gminach z perspektywy sekretarzy jednostek samorządu terytorialnego — osób, które często odpowiadają w urzędach za konsultacje społeczne, obsługę ciał doradczych oraz współpracę z organizacjami pozarządowymi.

Z badania wynika, że partycypacja mieszkańców jest w polskim samorządzie obecna przede wszystkim jako procedura, ale znacznie słabiej funkcjonuje jako realne uczestnictwo w podejmowaniu decyzji. W 90% gmin organizowane są spotkania otwarte z mieszkańcami, jednak w co piątej gminie przez cały rok żaden mieszkaniec nie zabrał głosu podczas sesji rady.

Autorzy komunikatu wskazują, że dominują klasyczne i proceduralne formy konsultacji. Najczęściej stosowane są spotkania otwarte i zebrania wiejskie, konsultacje planowania przestrzennego oraz fundusz sołecki. Formy bardziej deliberatywne, takie jak warsztaty konsultacyjne czy panele obywatelskie, pozostają natomiast zjawiskiem niszowym.

Ważnym elementem analizy są także ciała doradcze. Najczęściej powoływaną formą tego typu jest rada seniorów, która funkcjonuje w 26% gmin. Młodzieżowe rady gmin działają w 23% jednostek, a pozostałe ciała doradcze — takie jak rady pożytku publicznego, rady przedsiębiorców, rady kobiet czy rady ds. osób z niepełnosprawnościami — występują jeszcze rzadziej.

Komunikat pokazuje, że praktyka konsultacji społecznych zależy od kilku warstw czynników: strukturalnych cech JST, priorytetów władz lokalnych oraz postaw kadry administracyjnej. Oznacza to, że samo istnienie procedur nie wystarcza do budowania realnej partycypacji — potrzebne są także zasoby organizacyjne, kompetencje urzędników i rzeczywista wola włączania mieszkańców w proces podejmowania decyzji.

Badanie zostało przeprowadzone metodą CAWI w pierwszym kwartale 2026 r. przez Fundację Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego. Wzięło w nim udział 1867 respondentów z jednostek samorządu terytorialnego ze wszystkich 16 województw.

Zachęcamy do lektury pełnego komunikatu z badań.

Pobierz komunikat: Partycypacja widziana z urzędu. Sekretarze JST o uczestnictwie obywateli w sprawach gminy