Uznawanie orzeczeń zagranicznych o rozwodzie, separacji, ustalenie płci, adopcji w świetle przepisów krajowych i międzynarodowych

Uznawanie zagranicznych rozwodów stanowi istotny element pracy kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, ponieważ bezpośrednio wiąże się z prawidłowością prowadzonych czynności rejestracyjnych oraz możliwością skutecznego dokonywania wpisów do polskich ksiąg stanu cywilnego. Tematyka ta jest o tyle skomplikowana, że obejmuje zarówno przepisy prawa krajowego (Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Prawo o aktach stanu cywilnego), jak i regulacje prawa międzynarodowego oraz unijnego (m.in rozporządzenia UE, Konwencja haska).

W praktyce kierownik USC spotyka się z różnorodnymi dokumentami rozwodowymi pochodzącymi z państw o odmiennych systemach prawnych. Brak właściwej wiedzy w tym zakresie może prowadzić do:

• odmowy dokonania czynności mimo spełnienia przesłanek,
• błędnego przyjęcia dokumentu niespełniającego wymogów formalnych,
• niejednolitej praktyki urzędów, co rodzi poczucie nierównego traktowania obywateli,
• ryzyka naruszenia przepisów prawa i skutków prawnych dla osób zainteresowanych (np. brak możliwości ponownego zawarcia małżeństwa w Polsce).

Na szkoleniu wskażemy istotę i konsekwencje modelu uznania obcego orzeczenia z mocy samego prawa. Podczas zajęć dowiedzą się Państwo, jaka jest skuteczność obcych orzeczeń według Kodeksu postępowania cywilnego i jakie są sposoby badania istnienia negatywnych przesłanek uznania orzeczenia. Omówimy też skuteczność obcych orzeczeń według rozporządzeń Bruksela II a i Bruksela II ter oraz wiążących Polskę, umów międzynarodowych.

Przedstawimy też, jak powinny być prawidłowo sporządzone dokumenty rozwodowe, wyroki o przysposobieniu, adopcji, ustaleniu płci, a także postępowanie z elektronicznymi odpisami decyzji, wyroków i orzeczeń.

Odpowiemy na najczęściej występujące problemy i pytania w tematyce szkolenia, m.in.:

• Jak stworzyć wzmiankę o uznaniu, a jak wzmianki dodatkowe w sytuacji uznania przez kierownika USC, a jak po otrzymaniu postanowienia z sądu?
• Jak wyglądają dokumenty rozwodowe, wyroki o przysposobieniu, adopcji, ustaleniu płci?
• Jak postępować w przypadku elektronicznych odpisów decyzji, wyroków, orzeczeń?
• Jakie podstawowe elementy muszą być zawarte w akcie notarialnym, orzekającym rozwód lub separację?
• Czy uznajemy separację z zagranicy?
• Czy w Polsce jest możliwa adopcja osoby pełnoletniej?
• Jakie dokumenty można zwrócić, a jakie zostawić w dokumentach zbiorowych?
• Jak właściwie postępować, gdy brak zaświadczenia, a jest wyrok, orzeczenie lub decyzja?
• Czy decyzja administracyjna bez klauzuli ostateczności może stanowić podstawę do zmiany aktu stanu cywilnego?
• Czy „zaoczność”, to to samo, co brak obecności strony? Co w przypadku orzeczeń wydanych zaocznie?
• Kto jest uprawniony do złożenia oświadczenia?

1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (art. 87-90) jako dokument nadrzędny dla każdego kierownika USC w procedurze uznania orzeczeń zagranicznych. Źródła prawa obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej - znaczenie w uznawaniu orzeczeń zagranicznych i ich hierarchia.
2. Lex generalis – art. 24 ustawy prawo o aktach stanu cywilnego – przepis, regulujący ogólną tematykę dotyczącą umieszczania w rejestrze stanu cywilnego wzmianek dodatkowych do aktów stanu cywilnego i katalog dokumentów, które mogą stanowić podstawę do dokonania wzmianki dodatkowej.
3. Lex specialis jako normy regulujące szczegółowe zasady uznawania dokumentów zagranicznych i stanowiących podstawę umieszczania wzmianek dodatkowych do aktów stanu cywilnego:

• normy prawne, wynikające z k.p.c.;
• wielostronne i dwustronne umowy międzynarodowe wiążące Polskę,
• prawo Unii Europejskiej.

4. Dokumenty, które wymagają uznania: orzeczenia, zaświadczenia, rozstrzygnięcia, decyzje. Katalog dokumentów i różnice między nimi.
5. Uznanie z mocy samego prawa orzeczeń, rozstrzygnięć (uznanie automatyczne). Kiedy i na jakiej podstawie może być zastosowane?
6. Wystąpienie do sądu powszechnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie lub orzeczenie organu państwa obcego – kiedy podlega uznaniu albo nie?
7. Skuteczność obcych orzeczeń według k.p.c.:

• przesłanki uznania orzeczeń zagranicznych,
• zmiany, jakie wprowadziła nowelizacja od 2 lipca 2009 r.

8. Dokumenty wymagane do uznania orzeczenia według k.p.c.
9. Negatywne przesłanki uznania rozwodu, separacji, adopcji, ustalenia płci w k.p.c. Jak sobie z nimi radzić, jak je badać, co zrobić w przypadku wystąpienia?
10. Klauzula „porządku publicznego” - wyjaśnienie definicji i znaczenia dla polskiego systemu prawnego.
11. Uznawanie orzeczeń zagranicznych (rozwód, separacja, przysposobienie, ustalenie płci), a przepisy ustawy Prawo prywatne międzynarodowe.
12. Bruksela 2 a (2bis)- zasady uznania orzeczeń zagranicznych.
13. Bruksela 2 ter – omówienie zmian, jakie wprowadziła umowa w stosunku do poprzednich uregulowań.
14. Dokument urzędowy:

• wymogi „dokumentu urzędowego”,
• badanie oryginalności, autentyczności. Czy strona musi przedkładać apostille lub legalizację?

15. Dokumenty dla kierownika USC do uznania orzeczenia zagranicznego według zapisów umów międzynarodowych.
16. Odpis orzeczenia a poświadczony odpis orzeczenia:

• różnice, pomiędzy odpisem orzeczenia, wyroku, decyzji, a poświadczonym odpisem takiego dokumentu,
• kto może poświadczyć odpis i czy jest to odpowiednia forma? Jaka jest wymagana przepisami prawa do dokonania zmiany treści aktu stanu cywilnego?

17. Konwencja Haska –przeszkoda czy ułatwienie?
18. Umowy dwustronne (bilateralne), łączące Polskę z państwami należącymi do UE.
19. Umowy dwustronne łączące Polskę z państwami spoza UE.
20. Odmowa wpisania wzmianki dodatkowej –sposób postępowania przez kierownika USC w przypadku, kiedy nie jest organem właściwym do dokonania czynności na podstawie orzeczenia organu państwa obcego.
21. Rozwody administracyjne: podstawowe elementy, jakie muszą być zawarte w akcie notarialnym orzekającym rozwód lub separację.
22. Adopcja, przysposobienie, ustalenie płci- administracyjne, sądowe: praktyka w podejściu do dokumentów w różnych urzędach.
23. Inne wzmianki. Praktyczne sposoby wyboru wzmianek w „Źródle” przy ich dodawaniu do aktów stanu cywilnego.

Kierownicy i pracownicy urzędów stanu cywilnego.

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Szczecinie, wieloletni praktyk. Absolwentka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji. Od 2002 roku związana z samorządem. W latach 2013-2023 zastępca kierownika USC w Szczecinie. Od 2013 roku zajmuje się tematyką zagranicznych dokumentów, mających wpływ na treść aktów stanu cywilnego. Uczestniczyła w licznych szkoleniach oraz warsztatach mających na celu poszerzenie wiedzy z zakresu uznawania zagranicznych orzeczeń.